De Rijn als bron van leven

Voor Waternet, de moederorganisatie van World Waternet, is de Rijn een belangrijke bron voor de drinkwatervoorziening. De rivier stroomt vanuit Duitsland onze delta binnen en levert water aan de mensen stroomafwaarts. Waternet monitort en zuivert het rivierwater zorgvuldig in samenwerking met de natuur voordat het als drinkwater wordt geleverd aan ruim 1,4 miljoen mensen in en rond Amsterdam.

PFAS verspreidt zich door de hele watercyclus

PFAS zijn door mensen gemaakte stoffen die via productie, gebruik, afvalstromen, uitstoot en directe of indirecte lozingen in het milieu terechtkomen. Denk bijvoorbeeld aan pannen met een antiaanbaklaag, schoonmaakmiddelen of waterafstotende bekleding. Omdat veel PFAS nauwelijks afbreken en zich gemakkelijk verspreiden, worden ze steeds vaker aangetroffen in bodem, grondwater en oppervlaktewater. Daarmee zijn PFAS niet alleen een vraagstuk voor drinkwaterzuivering, maar vooral een probleem voor de kwaliteit van onze leefomgeving. De stoffen beïnvloeden de bodem, de voedselketen en de waterbronnen waarvan we afhankelijk zijn.

Een halve literfles stroop

Het Nederlandse kraanwater voldoet aan de wettelijke eisen voor PFAS en kan verantwoord worden gedronken. Ter illustratie de RIVM-advieswaarde voor PFAS is 4,4 nanogram per liter. Dat is een extreem kleine hoeveelheid: 4,4 miljardste gram per liter water. Als je die hoeveelheid zou vermenigvuldigen met de ongeveer 100 miljard liter drinkwater die Waternet jaarlijks produceert, kom je uit op ongeveer 440 gram PFAS per jaar. Dat is ongeveer het gewicht van een halve literfles stroop. Deze vergelijking laat zien over welke zeer kleine hoeveelheden wordt gesproken bij PFAS-metingen.

De oplossing ligt stroomopwaarts

De opgave begint echter niet bij de kraan, maar bij de rivier en daarmee bij de hele watercyclus. Hoe schoner de bron, hoe minder complexe en kostbare zuivering nodig is. De aanwezigheid van PFAS in ons milieu laat zien hoe verweven onze leefomgeving is. Stoffen die in het ene land worden geproduceerd, gebruikt of geloosd, kunnen via lucht, bodem en water elders terechtkomen. Dat vraagt om samenwerking over grenzen heen. Grenzen zijn ten slotte menselijke constructies, terwijl ecosystemen als één geheel functioneren. Alleen door naar de volledige watercyclus te kijken, van bron tot kraan en terug naar het milieu, kunnen we waterbronnen duurzaam beschermen.

Water kent geen grenzen

Voor de PFAS-belasting die via de Rijn Nederland binnenkomt, is Duitsland de dominante herkomst. PFAS komen niet vanzelf in de Rijn. De vervuiling ontstaat door menselijke activiteiten: productie en toepassing, emissies naar de lucht, afvalstromen, historische verontreiniging en directe of indirecte lozingen via riool- en afvalwaterzuiveringen. Tussen Lobith en Nieuwegein in Nederland neemt ook de PFAS-concentratie volgens de definitieve wijzigingsvergunning voor Smurfit Westrock Parenco (een papierfabriek) met 5 tot 15 procent toe.

Samenwerken voor bronbeschreming

 Waternet is samen met Oasen, PWN en Vitens aangesloten bij RIWA-Rijn. RIWA-Rijn monitort en analyseert de waterkwaliteit vanuit het perspectief van de Rijn als drinkwaterbron en agendeert bronbescherming bij overheden, beleidsmakers en industrie.

Dat werk is concreet. In april 2026 riep RIWA-Rijn de Bezirksregierung Köln op tot aanvullende maatregelen tegen PFAS-lozingen vanuit de rioolwaterzuivering Leverkusen-Bürrig, waaronder betere monitoring en behandeling van vervuild drainagewater. De Rijn stopt niet bij de grens. Wat stroomopwaarts wordt geloosd, kan uiteindelijk Nederlandse innamepunten bereiken.

Voorkomen is beter dan zuiveren

Waternet erkent het probleem en handelt. Het bedrijf monitort de bron, zuivert het ingenomen water en optimaliseert waar mogelijk de zuivering. Maar extra zuivering alleen is geen duurzame eindoplossing. PFAS worden daarbij vaak verplaatst naar een reststroom, terwijl complexere technieken meer energie, water en investeringen vragen.

Daarom moet een gezonde watercyclus en bronaanpak centraal staan: productie, gebruik, emissies en lozingen zo snel en zo ver mogelijk terugdringen; vergunningen aanscherpen; toezicht en handhaving verbeteren; en werken aan een breed Europees verbod. Waternet kan verantwoord drinkwater blijven leveren, maar mag niet de onbeperkte eindoplosser worden van door anderen veroorzaakte vervuiling. Een schone drinkwaterbron begint met een schone rivier. Wat niet in de Rijn komt, hoeft er ook niet uit.

Dit artikel is geschreven in samenwerking met Gerard Stroomberg (RIWA-Rijn), Saida Ahyad (Waternet) en Mir Verkaaik (World Waternet).