Pilot 1: Meetnet waterkwaliteit
In het kader van Faso Koom wordt een proefproject uitgevoerd om het Agence de l'Eau du Gourma (AEG) te ondersteunen bij het toezicht op de watervoorraden door middel van de geïntegreerde verzameling, analyse en uitwisseling van waterkwaliteitsgegevens. Het project draagt bij aan de ambitie van de AEG om een waterkwaliteitsmeetnet op te zetten voor bemonstering van oppervlakte- en ondiep grondwater om de impact van verslechterende waterkwaliteit te beoordelen. Innovatieve technieken worden getest, waaronder; de Akvo-tools voor dataverzameling (Caddisfly), datamanagement (Flow) en visualisaties (Lumen) en twee professionele draagbare multiparameter waterkwaliteitsmeters. Nederlandse waterexperts; Carli Aulich (Noorderzijlvest), Joost Stoffels (Waternet), Bert Jager & Ronald Leraar (Hunze en Aa's) en Bart Engels (Aa en Maas) hebben veel kennis en ervaring ingebracht op de technische en strategische aspecten van het project.
In november en december 2018 heeft een team van beheerders en tellers van de Regionale Waterautoriteit Gourma de waterkwaliteit gemeten van 337 waterbronnen (boorgaten, putten en reservoirs) in de districten Diapangu en Diabo. Deze omvatten fysische, chemische en bacteriologische parameters, onder meer E-coli, arseen, nitraten/nitriet, geleidbaarheid en pH. Op basis van colorimetrie, sensoren en microbiologie wordt een algemene indicatie van de basiskwaliteitsparameters verkregen. Het cloudgebaseerde gegevensbeheersysteem biedt een geweldige oplossing voor de gefragmenteerde en lokaal opgeslagen gegevens van het waterbedrijf. Het stelt AEG in staat om hun gegevens veilig op te slaan, die gemakkelijk toegankelijk en uitwisselbaar zijn via het online dashboard.
De kwaliteitsbeoordelingen stellen de AEG in staat om contaminanten te identificeren die mogelijk problemen kunnen veroorzaken voor de gezondheid van ecosystemen en de veiligheid voor menselijke en dierlijke consumptie. Op basis van de indicatieve beoordeling kan de AEG in overleg met relevante stakeholders weloverwogen beslissingen nemen. Waar nodig worden herstelmaatregelen genomen om de kwaliteit van het water te verbeteren tot een niveau dat voldoet aan de eisen inzake de bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu.
Vanaf de start van het project is er een Platform voor Waterkwaliteit opgericht, waarin kennis- en data-uitwisseling centraal staat. Het platform verenigt gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties, waaronder: l'Agence de l'Eau du Gourma, The Direction Régionale de l'Eau et de l'Assainissement de l'Est (DREA-Est), Akvo, Initiative Eau (I :EAU) en REGIS-ER. In eenheid is er kracht, die zich opnieuw heeft bewezen. Dankzij dit initiatief profiteren de leden van het platform van hun complementaire sterke punten en bevorderen ze een grotere doeltreffendheid van hun respectieve werk. De ngo Initiative Eau heeft kwaliteitsgegevens ter beschikking gesteld van meer dan honderd waterbronnen in Fada n'Gourma en biedt ondersteuning bij de bemonstering, REGIS-ER heeft laboratoriumresultaten van 49 waterbronnen verstrekt en DREA-Est overweegt de databank aan te vullen met geavanceerde analyse van waterpunten die een negatieve score bleken te hebben op drinkwaterparameters. De geavanceerde analyse vormt een betrouwbare basis voor DREA (de verantwoordelijke autoriteit voor het toezicht op de naleving van drinkwaterbronnen in landelijke gebieden) om actie te ondernemen.
Figuur 2: medewerkers van het Agence de l'Eau du Gourma (AEG) nemen een waterkwaliteitsmonster bij een van de waterbronnen met behulp van de Akvo Cassifly-tool
In maart 2019 zal een feedbackworkshop worden georganiseerd om de resultaten van het project te bespreken met de projectpartners en het departement van het Ministerie van Water voor Geïntegreerd Waterbeheer. De Nederlandse waterschappen hebben goede hoop dat de resultaten op nationaal niveau positief zullen worden ontvangen en dat het zal bijdragen aan het lopende debat over het verschuiven van het mandaat voor het toezicht op de watervoorraden van het nationale niveau naar de regionale waterschappen in Burkina Faso.
Monitoring van de waterkwaliteit en -kwantiteit en de ontwikkeling van informatiesystemen is een onderdeel van het Faso Koom-programma in Burkina Faso. Faso Koom (wat "water van het vaderland" betekent in de lokale taal Moore) is een samenwerkingsprogramma tussen een consortium van vijf Nederlandse (waaronder Wereld Waternet) en vijf Burkinese waterschappen. Het programma draagt bij aan het verbeteren van Integrated Water Resources Management (IWRM) om de waterautoriteiten te ondersteunen bij het aanpakken van onder meer de ernstige uitdagingen waarmee het land wordt geconfronteerd bij het voldoen aan de primaire waterbehoefte voor zowel drink- als irrigatiewater.
Pilot 2: Watertoewijzing
Aangezien de beschikbaarheid van water beperkt is vanwege het semi-aride klimaat van Burkina Faso, heeft dit een directe impact op het levensonderhoud van mensen en de productiviteit van het land. Toenemende concurrentie om beperkte watervoorraden kan leiden tot lokale conflicten en emigratie van het platteland. Met het oog op het behoud en duurzaam gebruik van watervoorraden is een proefproject opgezet met vijf wateragentschappen (Cacades, Gourma, Liptako, Mouhoun en Nakanbé) om technische teamleden op te leiden in modellering van de watertoewijzing die zal helpen de besluitvorming over het behoud van de watervoorraden te verbeteren. Nederlandse waterkwaliteitsexperts werkten nauw samen met de Franse waterschappen om kennis en expertise op dit gebied te delen. Franse waterexperts zijn onder de vlag van het International Office for Water al begonnen met het geven van een inleidende training over het modelleren van watertoewijzing met het Water Evaluation And Planification-systeem (WEAP), een softwaretool voor geïntegreerde waterplanning.
Faso Koom breidde het monitoringsprogramma uit van twee naar alle vijf de wateragentschappen in Burkina Faso. Bertho Bulthuis (Waterschap Drents-Overijsselse Delta) en Etienne Nacoulma (expert van het Young Expert Program AEG/World Waternet) organiseerden een driedaagse training over hydrologische watertoewijzingsmodellering met behulp van de WEAP-software. De groep ontwikkelde een model op basis van een real-life casestudy over een ondergrondse dam en ontwikkelde scenario's die nuttig zijn om weloverwogen beslissingen te nemen over watertoewijzing. In de training leerden Burkinese waterexperts hoe ze watertoewijzingsmodellen kunnen opzetten om vraag en aanbod van water beter op elkaar af te stemmen. De deelnemers aan de training prezen de inhoud en didactische aspecten van het trainingsprogramma, maar gaven aan dat ze meer training nodig zouden hebben om meer ervaring op te doen met het zelfstandig opzetten van de hydrologische watertoewijzingsmodellen. Daarom zal het vervolg van deze training de komende jaren zeker deel uitmaken van het Blue Deal-programma.
